«Αλεξάνδρου Οδύσσεια» του Άρη Παπαγιάννη 23 Απρ 2019

 

Η είδηση στα ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης άρχιζε έτσι απλά: « Ο έφιππος ανδριάντας του μεγάλου Μακεδόνα στρατηλάτη, που φιλοτέχνησε ο γλύπτης Γιάννης Παπάς, τοποθετήθηκε στη συμβολή των οδών Β. Όλγας και Αμαλίας». Η είδηση συνοδευόταν και από μερικές φωτογραφίες από τις εργασίες τοποθέτησης. Αισθάνθηκα ανάμικτα συναισθήματα διαβάζοντας τις λίγες γραμμές. Συναισθήματα που δεν μπορώ να πω ότι κυριαρχούνταν από ικανοποίηση και ενθουσιασμό αλλά ούτε και από εθνική υπερηφάνεια. Ο λόγος ήταν επειδή τύγχανε να γνωρίζω πολύ καλά όλη την περιπέτεια αυτού του αγάλματος πριν να βρει, επί τέλους, μια γωνιά να… ξαποστάσει  Ο …ταλαιπωρημένος Βουκεφάλας, το θρυλικό άλογο είχε στη πλάτη του τον έφηβο Αλέξανδρο που δεν θυμίζει σε τίποτε αυτή τη γενναία κορμοστασιά του άνδρα που η υφήλιος εδώ και αιώνες αποκαλεί «Μέγα». Ένα επίθετο, μια προσωνυμία που ελάχιστες προσωπικότητες έχουν πάρει, εδώ και τρεις χιλιάδες χρόνια. Η περιπέτεια του Αλέξανδρου της Αθήνας -και όχι του Μεγάλου Μακεδόνα Στρατηλάτη- πήρε τέλος, μόνο για να σταματήσουν "κάποιοι να διαμαρτύρονται" και όχι επειδή η επίσημη ελληνική πολιτεία ήθελε να τιμήσει –όπως του αξίζει- αυτόν που διέδωσε τον ελληνικό πολιτισμό μέχρι τις εκβολές του Γάγγη , στις Ινδίες και μέχρι τις παρυφές των Ιμαλάιων, που έκτισε δεκάδες πόλεις, στην Ασία και την σημερινή Μέση Ανατολή και που ακόμη και σήμερα- οι κάτοικοι τους καυχώνται ότι είναι απόγονοι του. Η Έδεσσα «συνδέεται»  με αυτό το «δημιούργημα» του γλύπτη Γιάννη Παπά. Όχι μόνο εξαιτίας της ιστορικής καταγωγής του αναφερομένου προσώπου από τα μέρη μας, αλλά επειδή αυτό το ίδιο –συγκεκριμένα- άγαλμα το παρήγγειλε (!!!) στον γλύπτη ο Δήμος Έδεσσας, το 1966, δηλαδή πριν από 53, περίπου χρόνια, όταν δήμαρχος της πόλης ήταν ο αείμνηστος Γρηγόριος Ιατρόπουλος.  Το δημοτικό συμβούλιο της εποχής είχε ομόφωνα αποφασίσει να τοποθετήσει τον ανδριάντα του Μεγάλου Αλεξάνδρου στην Έδεσσα, ενώ όλοι εμείς ακόμη  θυμόμαστε τη δραχμή που δίναμε στο δάσκαλο μας για «την ανέγερση του αγάλματος του Μεγάλου Αλεξάνδρου», ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του '60. Ο Δήμος Έδεσσας υπέγραψε –τότε- σύμβαση με τον συγκεκριμένο καλλιτέχνη που υποσχέθηκε να παραδώσει το πρόπλασμα του έργου σε εύλογο χρονικό διάστημα, πηρέ δε ως προκαταβολή  το ποσό των 250.000 δραχμών, ένα σημαντικό, για την εποχή, χρηματικό ποσό. Η παράδοση του προπλάσματος καθυστερούσε και ο γλύπτης ( ο οποίος είχε σχεδιάσει το άγαλμα  από το 1941, επί γερμανικής κατοχής) εύρισκε διάφορες δικαιολογίες για να ζητεί την επιμήκυνση του χρόνου ολοκλήρωσης. Όταν, μετά την αντιπολίτευση προσωρινός δήμαρχος στην Έδεσσα είχε διοριστεί ο πρωτοδίκης Κ. Πανούσης  κατέβηκαν στην Αθήνα δυο δημ. Σύμβουλοι για να δουν από κοντά την πρόοδο των εργασιών και επιστρέφοντας ενημέρωσαν το δημοτικό συμβούλιο ότι ο γλυπτής ζητούσε και άλλη παράταση για την ολοκλήρωση του προπλάσματος. Με τα χρόνια, η συμφωνία ατόνησε ο Δήμος Έδεσσας έχασε τα λεφτά που είχε προκαταβάλλει και ο γλύπτης αποδεσμεύτηκε. Κάποτε, φαίνεται ότι το ολοκλήρωσε, κατόρθωσε και το έδωσε για χύτευση  σε ορείχαλκο και προσπάθησε να το πουλήσει. Αρχικά το πήρε η Εθνική Τράπεζα, η οποία το δώρισε, το 1993 στο Υπουργείο Πολιτισμού και στη συνέχεια, το 2001, δόθηκε, από το ΥΠ.ΠΟ ως δωρεά στον Δήμο Αθηναίων. Αλλά πάντοτε υπήρχαν προβλήματα όχι μόνο ως προς τον χώρο της τοποθέτησης του, αλλά και ως προς…τη σκοπιμότητα της ύπαρξης. Επί σειρά ετών βρισκόταν εγκαταλειμμένο, άλλοτε στο εργαστήρι του καλλιτέχνη, άλλοτε , στο Πολεμικό Μουσείο, άλλοτε στις αποθήκες της Εθνικής Τράπεζας και τελευταία στις αποθήκες του Δήμου Αθηναίων, όταν, το 2014, ο σημερινός δήμαρχος Αθηναίων αποφάσισε να βρει χώρο, αλλά οι διάφορες προτάσεις του, εύρισκαν εμπόδια. Ο καλλιτέχνης (γεννημένος στη Κωνσταντινούπολη το 1913 ) απεβίωσε το 2005 και δεν πρόλαβε να δει το έργο του τοποθετημένο στη θέση του, 78 ολόκληρα χρόνια από τότε που το σχεδίασε. Όσοι είδαν από κοντά όλα τα αγάλματα του Μεγάλου Αλεξάνδρου, στις διάφορες πόλεις, όπου υπάρχουν, μπορούν να έχουν μια υποκειμενική αντίληψη και μια εικαστική άποψη, ανάλογα με τα γούστα τους, αλλά και σύμφωνα με την οπτική γωνία που βλέπουν το έργο και τη σύντομη ζωή του Αλέξανδρου, συνδυάζοντας και τις ιστορικές αναφορές που υπάρχουν.  Άλλοι τον θέλουν μαχητή, αγέρωχο, ασυμβίβαστο, άλλοι εκπολιτιστή, ειρηνοποιό και ήπιο άλλοι άνθρωπο και άλλοι ημίθεο, όπως -και σήμερα- τον θεωρούν οι φυλές των Καλάς στο Πακιστάν . Αφήνω τα συμπεράσματα σε εσάς που –ευλόγως- έχετε ακόμη τις απορίες και κάποια ερωτηματικά που μπορεί να σας απασχολούν.  Πάντως, η «Οδύσσεια» αυτού του Αλέξανδρου που ξεκίνησε από την Έδεσσα και κατέληξε στην Αθήνα, τελείωσε!